In 2017 werd ik benaderd door Edgar Karssing, universitait hoofddocent beroepsethiek en integriteitsmanagement aan Nyenrode Business Universiteit of ik wilde optreden op de ‘bonte avond’ van de MBA module Markt, Recht en Ethiek. Het thema was ‘Theater van de Zonden’, en of ik in Pecha Kucha vorm iets over Communicatie en de hoofdzonde Afgunst wilde vertellen. ‘Natuurlijk!,’ was mijn antwoord. ‘En dan doe ik dat ook nog in dichtvorm, want het is immers theater.,’ voegde ik er nog aan toe. Geen idee of dat al eens eerder was gedaan, een Pecha Kucha in dichtvorm, maar ik realiseerde me toen ik eraan begon dat een gedicht van ruim zes en een halve minuut best even ploegen is. Daar ging m’n weekend. Maar het was leuk en werd gewaardeerd. Oordeel zelf.

Afgunst  en Communicatie
Het is een citaat van Antoine de Rivarol waarmee ik u begroet
“Afgunst die praat en schreeuwt is altijd ongevaarlijk;
het is de afgunst die zwijgt die je vrezen moet.”
En deze uitspraak vind ik zelf nogal bezwaarlijk,

want ik merk dat dit tijdsgewricht de stelling niet meer staaft.
Hoewel, ik weet vandaag de dag ook niet of ik dat goed of niet zie.
Laat ons daarom eens kijken wat dit citaat mogelijk ondergraaft ,
en allereerst beginnen met een goed geformuleerde definitie.

Het Groot Woordenboek der Nederlandsche taal heeft het al mis,
zij dicht afgunstigen dezelfde betekenis toe als jaloersige gevallen!
Maar jaloezieën doe je met z’n drieën, als ik me niet vergis,
Afgunstig zijn doe je alleen, of in een groep – lekker met z’n allen.

Ja mensen, dit luistert nauw in een tijd waarin het woord snel erodeert.
Als zelfs de Van Dale niet meer uitlegt dat een ander iets misgunnen,
anders is dan de angst of je lief met een ander copuleert!
Dan is ons taalgebruik en het begrip ervan ernstig aan het verdunnen.

Dus ik stel met u als getuigen, de definitie hier graag even vast:
Afgunst is een egoïstische en kwaadwillende emotie,
waar hebzucht aan ten grondslag ligt
. Een definitie die goed past
in een tijd van het eigen gelijk en de egoïstische devotie.

Nu neem ik u mee terug naar waar dit alles om begon,
het gevaar van afgunst die in rust en stilte schittert.
Maar is dit wel zo in een tijd waarin men vanuit zijn of haar cocon,
de Nijd –middeleeuws voor afgunst – de wereld ruw in twittert?

Dit brengt mij tot de analyse van een prachtig vakgebied:
communicatie: voor eenieder met wat beeldgevoel en een beetje talig.
‘Nou nou,’ denkt u wellicht, ‘zo eenvoudig ligt dat niet,
als dat jouw definitie is, dan is die wel een beetje armzalig.’

Daarom grijp ik nu terug, in repliek op uw terechte kritiek,
naar wat communicatie is volgens iemand met diploma’s
in dit vak, de theoreticus en psycholoog Paul Watzlawick,
hij ontdekte namelijk vijf communicatie axioma’s.

Het eerste axioma leert dat niet communiceren iets is wat niet bestaat,
– daar ga je al, de afgunst die stil zwijgt, is dus wel degelijk te merken.
Axioma twee toont de relatie tussen luisteraar, boodschap en wie er praat,
als die slecht is, zal ook de communicatie waarschijnlijk moeizaam werken.

Het derde axioma is eigenlijk een doorvertaling van axioma nummer twee,
woorden vliegen heen en weer en krijgen betekenis door wat we voelen
en vinden van elkaar. We projecten onze eigen waarheid op de feiten mee.
Ofwel: “ze kunnen lullen wat ze willen, wíj bepalen wel wat ze bedoelen.”

Axioma nummer vier is o zo leuk in het intermenselijk verkeer,

waar woorden proberen te overtuigen, duldt het lichaam geen bedrog,
Denk maar aan Balkenende, refererend aan de tijden van weleer:
“Die VOC mentaliteit, dáár moeten we weer naar terug!…. Toch?”

Het vijfde toont hoe communicatie goed verloopt, en ook: hoe niet.
Elkaar gelijk geven in forum of debat, of alleen jezelf, zal niet goed werken
en leidt tot niets. Pas als je als uitgangspunt elkaars verschillen ziet,
die overbrugt of accepteert, kan je via communicatie elkaar versterken.

We zijn nu op de helft van dit betoog en ik ben bang,
dat als ik het niet persoonlijk maak we hier nog even zitten.
Dus daarom, denkt u eens na en alsjeblieft niet al te lang,
op wie u de laatste tijd van binnen heeft zitten vitten.

Omdat het hem of haar wat beter gaat, er mooier uit ziet, met meer geld,
een auto die iets groter is, of meer academische publicaties,
een knappe echtgenoot of echtgenote met familie welgesteld,
prettig in de omgang, humor, flair en een netwerk met uitstekende relaties.

Of zit het hem in het irritante feit, dat hij of zij altijd sneller is dan jij?
Net wat vlotter aan de top, met dat super-irritante lachje,
die rare plooirok of dat krijtstreeppak; er altijd als de kippen bij.
Of die student van moeiteloos een tien en jij een mager achtje.

Moet ik nog even doorgaan, want u heeft inmiddels vast wel iemand op het oog.
Een collega, oude vriend of buur, die uw nachtrust regelmatig goed vergallen?
Het is ook lekker Nederlands, want gaat iemand wat te hard omhoog,
dan is niets zo fijn om hem of haar even hard weer te zien vallen.

U voelt zich wat bezwaard, na de stille oefening in afgunst van zojuist?
Dat siert u, maar wees gerust, het kan ook luidkeels, dwars door een hele natie,
Een bulderbast waarin afgunst en frustratie comfortabel huist,
Zet met gestrekt been in op het vernietigen van status en reputatie.

U weet toch wel wie ik bedoel; een ego groter dan de waarheid mogelijk omvat,
Afgunst met raar haar, wiens woorden waardheden als meningen bepleiten,
een eigen realiteit neerzet alsof hij er nooit eens naast zat,
en zo toch, dit bestrijdt via een woordvoerder met alternatieve feiten.

Als Watzlawick nog had geleefd, had hij gezegd: “Dit is precies wat ik bedoel!”
“De communicatie van deze man is volstrekt complementair,
en wordt gevoed door afgunst en minderwaardigheidsgevoel,
en praat vanuit zijn machtspositie. Typisch gedrag van een miljardair.”

Maar pas op, in deze tijd maken we ons allemaal misschien een beetje schuldig aan
het terugtrekken in de bubbel van ons groot gelijk en beter weten.
Meten we de waarheid aan die ons goed past, en blijven daar geduldig staan
luisterend en praten via ons gelijk, als zijn we elkaars comfortabele profeten.

We dobberen als mens in onze waarheid, op Facebookgroep, Twitter, blog of app,
en kijken soms met afgunst naar de tegenstrevers die we graag bestrijden
met woorden, beelden, treiterijen; de vrolijke chaos van het wereldwijde web,
Sommigen gaan verder, door nepnieuws of – wie weet –  echt nieuws te verspreiden.

De wereld heeft een klankkast waarin iedereen lijkt te strijden om zijn gelijk.
Of het nu gaat om weelde, woorden of waarden; er is altijd wel frustratie
over die ander, met méér of juist gemis. Van krantenwijk tot superrijk,
graag klagen alle lagen hardop door elkaar en noemen dat dan communicatie.

Excuses, beste luisteraar of lezer dezes, ik draaf door – de wereld is nog niet zo slecht.
Zolang we de kracht van het woord als wapen respecteren
en goede journalisten prijzen in hun werk van wat nep is en wat echt
en open blijven staan om van elkaar te kunnen blijven leren.

Ik wil echter in dit relaas nog wel een laatste puntje kwijt:
afgunst is niet altijd slecht. Je kunt het zien als competitie.
Al ben je dan technisch gesproken niet afgunstig meer, maar je benijdt,
en word je gedreven door gezonde, niet aflatende ambitie.

Dit vergt echter wel wat inzicht en communiceren met je eigen ik;
kan je bij afgunst naar de andere ook open staan voor introspectie?
Weet jij waarom je zo troebel naar de ander kijkt? Sta eens stil een ogenblik
en voel eens na wat je daadwerkelijk drijft, tijdens deze korte zelfreflectie.

Echte leiders laten zich niet sturen door afgunst of gelijksoortige impulsen van buitenaf,
maar zijn intrinsiek integer en gedreven, en weten zich te laten overtuigen
als het argument dit van hen vraagt. Zij vergroten zich niet luid noch uiten laf
en vingerwijzend alternatieve feiten om hun tegenpool te laten buigen.

Gunnen moet je kunnen! We naderen nu samen snel het einde van dit rijmelend betoog,
een woordenstroom waaronder ik u de afgelopen zes minuten helemaal bedelf.
En die wellicht tot denken aanzet over afgunst, en toe leidt naar een innerlijke dialoog.
Ik wens u daarbij wijsheid, luister goed en spreek doordacht: want wat u zegt, dat bent u zelf.

 

© 2017 Erik van der Liet

Categories: Communicatie

Erik

Erik van der Liet shares his passion for communication and improvisation on this blog. He works as a communication professional since 1996. Improvisation came into his life in 2001, and never left him. Professional bio: http://www.linkedin.com/in/communicatie

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.