Fear

Ik kijk naar m’n tot pratende pop gevouwen hand; duim en wijsvingers op elkaar. M’n hand kijkt terug en trilt, merk ik op. “You seem to be nervous,” hoor ik mezelf zeggen. “You make me nervous,” zegt m’n hand terug. Zo’n honderdvijfig man kijkt naar het tafereel. Ik doe m’n eerste solo scene tijdens Micetro. Op verzoek van de directors houd ik een lezing over Communicatie, mijn andere passie. Het is sinds een poosje dat ik weer op het podium sta. De afgelopen tijd was me een gevoel bekropen dat ik lang niet had gehad: plankenkoorts. In 2001 had ik dat namelijk afgeschaft, nadat ik vlak voor de allereerste theatersportwedstrijd die ik ging spelen, buiten het theater stond over te geven van de zenuwen. “Dit moet leuk zijn,” bedacht ik mij vervolgens, en schakelde een mentale knop om waarbij besloot dat het publiek m’n vriend was waarmee ik samen een avontuur aanging. Dit werkte wonderwel erg goed. In Canada kroop het ongemerkt terug, sluipend en zich verhullend in villeine excuses als, “oh, ik kan die bardienst wel overnemen” of “ja, ik verzorg het licht voor de show vanavond wel.” Niet lang daarna drong het zich wat brutaler op, de ruimte nemend die ik het blijkbaar gegeven had. Voor ik het wist stak ik m’n hand niet op, wanneer er werd gevraagd wie er wilde spelen. Het had zich inmiddels comfortabel genesteld, en toonde me pijprokend en in kamerjas het grote inspiratieloze niets dat ik zou tegenkomen als ik het podium op zou gaan. En o ja, waarbij ik zeker een soloscene zou krijgen die me zou doen verlangen naar de Spaanse Inquisitie. Het imponerende spel van de senior spelers had blijkbaar z’n effect op me gesorteerd…


Ik sta bij de kassa van Safeway, m’n boodschappen af te rekenen. Ik geef m’n Safeway card en creditcard als de grijzende cassiere van ergens halverwege of achterin de vijftig het totaalbedrag noemt. Ze haalt de creditcard door de gleuf en geeft me het bonnetje. Terwijl ik m’n handtekening zet kijkt ze naar m’n ABN AMRO creditcard. “Alstublieft meneer Van der Liet” zegt ze in het Nederlands met Canadees accent. Verrast kijk ik op. “U spreekt Nederlands?” De cassiere, Beth zegt haar naambordje, buigt naar me toe: “Ja, ik heb begin jaren zeventig een poos in Nederland gewoond.” Op mijn vraag wat ze daar gedaan heeft vertelt ze kort haar verhaal. Ze heeft piano gestudeerd aan een muziekacademie in Hilversum. Haar ambitie was om pianiste te worden in de wereld van het kleinkunst theater. Dat ze veelbelovend was bleek wel uit het feit dat ze onder meer Jenny Arean en Adele Bloemendaal begeleidde op de piano. Deze dames waren in die tijd aan het doorbreken in hun carriere. Voor Beth werd daarmee ook de weg naar een veelbelovende carriere opengelegd. Waar het niet dat ze een steeds hogere druk begon te ervaren. Deze dames bestormden de Nederlandse podia en wat als Beth bij haar begeleiding op de piano een fout zou maken. Het zou hun carrieres kunnen verwoesten. Wat als…wat als… Uiteindelijk heeft ze moeten stoppen. De stress om te falen was haar te groot geworden. Zo groot zelfs dat ze er een bi-polaire stoornis van kreeg. De angst had gewonnen. Nu staat ze m’n boodschappen af te rekenen. Ze had een succesvol pianiste kunnen zijn.


“Werk met datgene wat het moment je geeft,” is een van de lessen die ik van Frank Totino heb geleerd. (Frank is een zeer ervaren improvisatieacteur die nu werkt als consultant en trainer.) Als je bezig bent met stress over de toekomst, zie je niet meer wat er allemaal in het nu aanwezig is wat je kunt gebruiken. Er Is Altijd Iets. De regisseurs geven me een instructie: “you are thrilled and excited to be here.” Ik zet m’n thrilled and excited gezicht op en kijk de zaal in. Het publiek lacht. Ik begin mijn lezing over communicatie achter het catheder. Ik wil beginnen met het statement dat iedereen altijd communiceert, ook al denk je dat je niet communiceert en dat je niet niet kunt communiceren. M’n Engelse taalcentrum begint te roken en na drie pogingen deze zin er goed uit te krijgen, ben ik mij bewust van het feit dat dit hem niet gaat worden en besluit het volgende statement met een lach te brengen: communiceren kan soms lastig en problematisch zijn. De regisseurs vragen me om een voorbeeld te geven. Ik verzin een voorbeeld van een romantische encounter met een Amerikaanse dame die bijna mis ging vanwege interculturele communicatie verschillen. De dame werd gespeeld door mijn hand. Die aanmerkelijk trilde toen ik hem aankeek.

Het is normaal menselijk gedrag dat mensen die zenuwachtig zijn dit proberen te verbergen. En dat is grappig, want iedereen merkt het waarschijnlijk toch wel. Wellicht ken je dat soort bijeenkomsten waarbij er een verhaal wordt verteld door een bloednerveuze presentator (die op dat moment overal wil zijn, behalve op de plek waar hij nu is), waarbij het publiek eerder zit te hopen dat hij zonder in huilen uit te barsten z’n verhaal afrondt zodat ze snel aan de borrel kunnen, dan dat ze iets meekrijgen van de boodschap. De lessen van Keith schieten door m’n hoofd: “Be obvious!” en ik zeg tegen m’n hand: “You seem to be nervous.” En de rest van het verhaal ontvouwt zich als vanzelf, want nu moet ik een reden bedenken waarom zij nerveus is. De scene eindigt in een kus. Het publiek beloont m’n scene tijdens de ranking met een vier (uit vijf).


Fear makes the wolf look bigger. Angst vertekent het beeld van de realiteit, en trekt alles uit perspectief. Hoe langer je toegeeft aan je angsten, hoe groter ze worden. In de Safeway cassiere vond ik een tragisch voorbeeld hiervan. Keith Johnstone heeft een groot deel van z’n werk gewijd aan de vraag hoe het probleem van de angst om te gaan. Angst roept namelijk altijd bepaald gedrag op. Zeker bij improvisatie. “If you are afraid and guarded, you can’t be spontanious,” aldus Keith. Interessanter nog is te onderzoeken waar die angst vandaan komt. “If you attach your ego to it and are proud of yourself, play becomes work. Failing is painful, unless you know how to fail.” Angst onderdrukt creativiteit en spontaniteit. Daarom heeft Keith ondermeer maskers bij improvisatie geĆÆntroduceerd: de maskers en de ‘trance’ die deze maskers teweegbrengen bij de acteur, geven hem als het ware toestemming om alles eruit te gooien wat er in hem opkomt. Het is immers het masker, niet hij. Mensen die te vast in hun ego en hun denken vastzitten, hebben moeite met werken met maskers.


In de summerschool besloot Keith met de wijze woorden: “When you come up here, do not do your best. It’s called stage fright. Make the other look good. If they won’t change, you change. (Als je tegenspelers op een aanbod niet (emotioneel) veranderen (blokkeren dus eigenlijk), verander dan zelf.) It’s the art of being altered. (De kunst om je te laten raken (door wat de ander zegt).) The more obvious you are, the more original you look to the spectators. The more you try to be original, the more boring your work will be because nothing will develop, anything will be separated out. It’s much easier to connect than to disconnect. Beginners disconnect, wonderful improvisers connect.”


Werk zou spel moeten zijn. Zodra de belangen groot worden, is het eerste dat sneuvelt de creativiteit. Niet lang daarna volgt vaak ook de waarheid. Ik heb dat in de professionele praktijk vaak genoeg zien gebeuren. Bedrijven en organisaties weten zich expert in hoe om te gaan met succes. Echter ik ben er maar weinig tegen gekomen die goed weten om te gaan met falen. Zolang we falen geen plaats willen geven, er niet bewust van worden en er ons ego aan blijven verbinden, zullen daar een hoop kansen blijven liggen. Meestijds ligt angst hieraan ten grondslag. En dat brengt de spiraal in beweging. Fear makes the wolf look bigger.

Fear makes the wolf look bigger


Erik

Erik van der Liet shares his passion for communication and improvisation on this blog. He works as a communication professional since 1996. Improvisation came into his life in 2001, and never left him. Professional bio: http://www.linkedin.com/in/communicatie

2 Comments

taco · March 23, 2009 at 12:43 pm

Hey Erik,

Goed verhaal! Ik vind het prachtig om te lezen welke ontwikkelingen je doormaakt. Dit jaar is goud! Het verhaal over angst en de wolf is heel herkenbaar. De finale in het Zuidplein theater staat voor de deur en mij bekruipt ook steeds meer het ‘waar ben ik aan begonnen?!’-gevoel… De zaal, de concurrenten, het teamloos op het podium staan… scary allemaal.

Succes met alles (ook voor mezelf šŸ˜‰

Grtz, Taco

reinko · March 24, 2009 at 10:01 pm

Hoi Erik!

sterk stukje reflectie dit. Goed dat je weer wakker bent geworden uit de comfortzone en mooi hoe je diverse lessen aanhaalt hier.

ā€œIf you attach your ego to it and are proud of yourself, play becomes work. Failing is painful, unless you know how to fail.ā€ Dit is een sterke quote en geldt heel breed in onze maatschappij.

Benieuwd waar het je brengt. Ga door!
Reinko

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.